«Nevenoe, den a vrezel, krouer ur stad», gant Pol ar Floc’h

Daoust hag ez eo bet Nevenoe an den brasañ eus Istor Breizh ? Marteze. Hep faziañ avat, hor brezelour brasañ. Ha koulskoude, n’eus den, e-touez ar Vrezhoned veur, hag a zo beneutoc’h anavezet deroù e vuhez. Un tiern e oa moarvat, marteze eus koztez Ploulann-Veur, e Reter Bro-Wened, ha nann ur c’houer paour en dije dizoloet un teñzot, evel ma lavare e enebourion.

N’ouzomp ket zoken pegoulz na penaos e teuas da ren war e genvroiz a-berzh an impalaer Loeiz, mab Karl-Veur. Goude unan eus emsavioù ar Vrezhoned e tlee bezañ, war-dro 830; anvet e voe, moarvat e kêr Ingelheim, e Germania, da gannad an Impalaer e Breizh, “missus dominicus in Britannia”.

Evel kargad ar Franked eo enta e krogas da vleniañ ar vro; kont Gwened, anezhi ur gêr frank war harzoù Breizh, ha gouarnour ar Vrezhoned a oa war un dro. Keit ha ma vevas Loeiz e chomas Nevenoe feal dezhañ, daoust d’an Impalaer gouzañv a bep seurt trubuilhoù ha brezelioù digant e vibion; herzel a reas ouzh ar Vrezhoned d’en em sevel enep ar Franked, o soñjal moarvat ne oa ket deuet c’hoazh ar c’houlz.

Nominoe
Nevenoe, roue kentañ Breizh

Met goustadik e teue e levezon war ar vro da greskiñ; krouidigezh abati Konwoion e Redon, aotreet gantañ en anv an Impalaer, e-pad ma oa hemañ prizoniad e vibion, a greñvaas galloud ar Vrezhoned war harzoù bet dalc’het gwechall gant ar Franked.

D’an 20 a Vezheven 840 e varvas mab Karl-Veur. Impalaerezh vras ar Franked a voe rannet neuze etre e vibion, ha Charlez ar Moal a zegemeras lodenn ar C’hornôg gant Breizh enni. Goude ur pennad amzer en em savas Nevenoe enep dezhañ, ha gwastañ a reas Bro-Roazhon ha Bro-Naoned; ne felle ket dezhañ anzav gwazoniezh d’ar roue frank, na kennebeut d’e vreur hag enebour Lothar. En em unaniñ a reas gant ur Frank eus an Naoned, ar c’hont Lamberzh hag Erispoe, mab Nomenoe, war re an duged frank. Daoust dezhañ bezañ degemeret gourc’hemennoù an tri roue frank, bodet e Thionvillle, e kendalc’has Nevenoe da argadiñ bro ar C’hallaoued, war-du Angers ha Poitiers. Charlez ar Moal a gerzhas neuze a-enep dezhañ, met trec’het ha lakaet da dec’hout e voe gant ar Vrezhoned e gwerneier Ballon, e parrez Baen-war-an-Oud, d’an 8 a viz Mezheven 845. Unan eus devezhioù brasañ hon istor.

Emgann Ballon
Emgann Ballon

Da heul arsailhadegoù nevez ar Vrezhoned, a gerzhas e 846 betek Bayeux, en ur wastañ bepred ar vro, ha da heul gourc’hemennoù nevez ar roueed hag an Iliz frank a-enep dezhañ, en em daolas an tiern e 849 war bro ar C’hallaoued. Roazhon a voe kemeret ha dismantret gantañ, ha soudarded kêr prizoniet ha kaset da Vreizh-Izel. Naoned ivez a gouezhas adarre etre daouarn ar Vrezhoned. Da c’houde ez argasas Nomenoe, a-gevret gant Lamberzh, broioù an Anjou hag ar Maine. E-touez ar Franked prizoniet ganto, n’eus nemet an ofiserion a voe kaset en harlu; dizarmet ha kaset d’ar gêr e voe ar re all. E-pad ar brezel-se e kerzhas Nevenoe, evel ma lavar hon istorour kozh Per Ar Baod, betek Vendôme, en ur freuzañ hag en ur danañ ar c’harterioù “eus al Liger betek Neustria”. Edo e arme oc’h ober he reuz e-kreiz Bro-Velez, war-nes mont da Chartrez, pa varvas ar priñs en un taol, d’ar 7 a viz Meurzh 851. Gant ul levenez vras e klevas ar Franked keloù marv o enebour pennañ : lavarout a rejod zoken e oa an darvoud-se : “kastiz a-berzh Doue” a-enep “gwallgasour ar veleion”; lazhet e oa bet, war a lavared, gant kleze un ael.

Disheñvel-mik e voe evel-just barnadenn ar Vrezhoned diwar-benn o den meur; douaret e voe gant enor ha doujañs en abati Redon. Daoust d’e vrud a grizder en deus Nevenoe trec’het ur wech ouzhpenn war e enebourion, war dachenn an eñvor, a-drugarez da vrogarouriezh istorourion ha skrivagnerion vrezhon eus amzer ar manterolez. N’en deus ket koulskoude, siwazh, ar vrud a dlefe kaout e spered ar Vrezhoned a-vremañ ! Gantañ e voe staget Gwened, Roazhon ha Naoned ouzh Breizh, – asantiñ a reas Charlez ar Moal d’ar greskidigezh-se, er bloaz war-lerc’h marv Nomenoe, dre an emglev sinet en Angers etrezañ hag Erispoe. Gantañ e voe krouet enta Bro-Vreizh evel m’eo bet en amzer ar Rouantelezh, an dugelezh ha betek bremañ. Gantañ ivez e voe krouet skeudenn gentañ ur Stad e Breizh; unanet en deus dindan e renerezh hepken ar Vrezhoned, o da araozañ ur bern tierned ha priñsed vihan, ar pezh a lakae an traoù d’ar Franked.

Charles Le Chauve
Charlez ar Moal, roue ar Franked

Aes rak, daoust dezhañ bezañ bet dreist-holl un den a vrezel, en deus graet ivez un oberenn a-bouez war dachenn ar mererezh-bro. E c’halloud a zeue moarvat da gentañ eus e garg a-berzh Impalaer, met dre ma oa ur Brezhon o ren war e vro-eñ, kalz brasoc’h e voe ar galloud-se eget hini ur c’hargad kaset gant ar Palez d’ur vro estren, evel boaz, dreist-holl pa voe dieubet diouzh aotrouniezh ar Franked. War skouer ar re-se, o doa kalz da zekiñ d’ar Vrezhoned, eo e renas e vro, nemet evel just a-enep dezho.

Evel an Impalaerion e fellas dezhañ bezañ mestr war Iliz ar Vro. An eskibion frank a Vreizh, pe mignon d’ar Franked, a voe barnet e bodadeg Koetlev, war zigarez bezañ gwerzhet ar sakramantoù, ha kaset er-maez eus o c’hadorioù. Tud ar vro a gemeras o lec’h. Ne oa ket gwall-reizh an dra-se, hep arvar, ha respont a reas ar Pab hag Iliz Bro-C’hall da glemmoù an eskibion en ur sevel o mouezh enep Rener ar Vrezhoned. Ne reas forzh. Trec’h e oa Nevenoe, hag ober a reas ar politikerezh a blije dezhañ. E bal a oa moarvat, gant skoazell an abad Konwoion, dieubiñ Iliz Vreizh diouzh yev arc’heskob Tours, hag he lakaat war-eeun dindan Roma. Kaset da vat e voe evit ur mare ar menoz-se gantañ, hag adkroget gant Salaün.

Salaün
Ar roue Salaün

Gwirioù Iliz Vreizh a zifenne gant nerzh ha kalon, dreist-holl re abati Redon : ur c’hannad, Drewallon, a voe evel-se anvet evit kas da vat ur prosez etre Konwoion hag e enebour Fetmer. Ha n’eo ket hepken evit beleion ha menec’h en doa da varn, met ivez evit ar re all hag evitañ e-unan. Peurliesañ e tlee an hini en doa graet un torfed paeañ arc’hant, evel m’edo ar boaz e-touez ar C’hermaned pe ar Gelted; un den, Demhoiarn e anv, en doa lazhet Kadored, gwaz Nevenoe, a voe barnet da reiñ digoll d’ar priñs. Ret e oa d’al lezvarn bezañ reizh : daou vreur, o doa klasket gounit ur prosez en ur ginnig ur c’harrad gwin da Nevenoe, a voe kondaonet, ha barnet ouzhpenn da reiñ ar gwin dezhañ …

Evel-se, dindan ur rener a oa war un dro ur brezelour taer hag ur merour ampart, e voe krouet Stad Vreizh. Lavaret eo bet zoken en doa kemeret Nevenoe an anv a roue; kurunennet e vije bet en Iliz-Veur Dol. Koulskoude, n’eus meneg ebet, e dielloù an amzer, eus an dra-se, ijinet en XIvet kantved gant ur beleg eus Naoned, enebour d’ar Vrezhoned. Bepred e vez anvet Nevenoe “dug”, “priñs” pe “Nomenoe ar Breizhad”. Ur wech hepken e lavar ur skrivagner frank “ar roue Nevenoe”, dre fazi moarvat. D’am meno, n’eo bet kurunennet morse hor roue kentañ; ur gwir roue koulskoude, a rae fae avat war anvioù ha gizioù estren. Gwell e oa dezhañ kaout ur galloud gwirion eget ar skeud anezhañ. Goude e varv e resevo Erispo an anv en doa gounezet Krouer Breizh.

.

Pol ar Floc’h er gelaouenn « Arvor » e 1944

Votre commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l’aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google

Vous commentez à l’aide de votre compte Google. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l’aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l’aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s